Monday, March 13, 2017

Live hear and now


From Loksatta article by Dhanashree Lele. 

बा. भ. बोरकर म्हणतात, ‘प्रत्येक क्षणाचा एक मध असतो, तो तेव्हाच चाखायला हवा.’ हा क्षण नंतर अनुभवू म्हटलं तर जमत नाही.. आत्ता .. इथे ..नाऊ  अ‍ॅण्ड हीअर.. नाही तर.. नेव्हर.. हीच क्षणांची परिभाषा.. ‘देवाचिये द्वारी उभा क्षणभरी’ सांगताना माऊलींच्या मनात कदाचित हीच परिभाषा असेल. देवाच्या द्वारी उभा राहून त्या एका क्षणाचा पुरता अनुभव घेणं, त्या क्षणात पूर्ण मन ओतणं, आपल्या स्वत:चा विसर पडणं, म्हणजे एका अर्थाने मुक्तीच! अशा मुक्तीसाठी एक क्षण पुरतो. कधी देवाच्या द्वारावरचा तो एक क्षण पकडणं म्हणजे मोक्ष तर कधी मोहाचा क्षण सोडणं म्हणजे मोक्ष. घडतं ते सगळं क्षणातच.. म्हणूनच ऋषी, मुनी, विचारवंत ‘क्षणस्थ’ व्हायला सांगतात. हातावर घडय़ाळ आपण बांधत असलो तरी क्षण आपल्याला बांधून ठेवतात. थोडं साहित्यिक भाषेत सांगायचं तर पुढे पुढे सरकत जाणारे क्षणबिंदू म्हणजे जीवन.. आणि प्रत्येकाच्या क्षणबिंदूंची संख्या वेगळी. कुणाच्या वाटय़ाला किती क्षण आहेत हे आपल्याला माहीत नाही.. म्हणून वाटय़ाला आलेला प्रत्येक क्षण जगणं, अनुभवणं म्हणजे ‘क्षणस्थ’ होणं.

कबीरांची गोष्ट आठवते. एकदा दोन माणसं खूप मोठय़ाने भांडत होती. कबीर तिथूनच चालले होते. दोन माणसं भांडत असताना तिसऱ्याने खरं तर तिथे थांबू नये पण तरीही कबीर तिथेच उभे राहिले. नुसते उभे नाही राहिले तर थोडय़ा वेळाने गालातल्या गालात हसायला लागले. भांडण वाढायला लागल्यावर मोठमोठय़ाने हसायला लागले. इतके की, त्यांचा आवाज ऐकून भांडणारे थांबले. ‘‘भांडतोय आम्ही, इथे हसण्यासारखं काय आहे?’’ त्यातल्या एकाने विचारलं. कबीर म्हणाले, ‘‘अरे तू आत्ता जे म्हणालास ना त्यावरच हसायला येतंय मला. तू काय म्हणालास याला.. उद्या तुला नाही धडा शिकवला तर नाव बदलून टाकेन. म्हणालास ना? एक म्हणजे ज्या नावाचा तुला एवढा अभिमान आहे ते तू ठेवलेलंच नाहीस आणि दुसरं, तू धडा कधी शिकवणार? उद्या! एवढा विश्वास आहे तुला तुझ्या पुढल्या क्षणावर?
पाव पल कि सुधी नही, करे कल का साज
काल अचानक मारसी ज्यो तितर को बाज..’’
क्षणात डोळे उघडतात. हाती आलेल्या क्षणाचं महत्त्व क्षणात पटतं.. ज्याला कायम क्षय असतो, तो क्षण ..अशी व्याख्या सुचून जाते.
‘कर्मणि एव अधिकार: ते’च्या चालीवर ‘उपलब्धे क्षणे एव अधिकार: ते’ आत्ताच्या क्षणावरच काय तो आपला अधिकार याची जाणीव होते.

Thursday, March 09, 2017

Old memories with Instant Camera

वाढदिवसाच्या निमित्ताने मुलाला एक छोटा कॅमेरा घेतला. इन्स्टंट फोटो निघणाऱ्या कॅमेऱ्याचे सध्या फॅड आहे असे दिसते. (काय गंमत आहे पहा -- फिल्म कॅमेरे गेले व त्याची जागा डिजिटलने घेतली. आता डिजिटल आहेत पण ते प्रिंट करायला वेळ लागतो म्हणून व थोडा retro फील येतो म्हणून पुन्हा इन्स्टंट कॅमेरे आले आहेत. असो.)   ह्या निमित्ताने मन खूप वर्षे मागे गेले. मी साधारण ७ वी मध्ये असेन. कॅमेरा हि तेंव्हा चैनेची गोष्ट होती. दिसेल त्याचा फोटो काढून फेसबुक व इंस्टाग्राम वर टाकायचे दिवस नव्हते. जे दिसेल ते डोळ्यांनी पाहायचं आणि जमलं तर मनात साठवायचं एवढंच काय ते साधंसुधं आयुष्य होतं.  पेपर मध्ये जाहिरात यायची व नवीन कॅमेरा कसा आला आहे याबाबत माहिती असायची. कॅमेरा जवळून पहिला नव्हता व हाताळण्याचा प्रश्नच नव्हता. पण कुतूहल होत.





कोडॅकचा हॉट शॉट नावाचा कॅमेरा आला होता. त्याची खूप जाहिरात यायची. तो इंस्टमॅटिक कॅमेरा होता.  मला वाटलं छोटा आहे म्हणजे स्वस्त (माझी तेंव्हाची स्वस्त ची कल्पना लक्षात घेऊन) असेल. गावात एका दुकानात खिडकीत त्याची जाहिरात पाहिली व प्रत्येकवेळा जाताना मी तिथे ५-१० मिनिटे घुटमाळायला लागलो. कालांतराने त्या दुकानदाराला ते कळलं असावं म्हणून त्याने एक दिवस विचारलं कि काय हवंय.  संधीचा फायदा घेऊन मी कॅमेराची किमंत विचारली. एवढासा मुलगा कॅमेराची किंमत विचारेल अशी त्याला कल्पना नसावी त्यामुळे थोडासा चिडका सूर लावून त्याने सांगितले २००० रु.  हे म्हणजे माझ्या कल्पनेच्या पलीकडे होते. मी दुकानातून काढता पाय घेतला पण कॅमेरा कधीतरी घ्यायचा असं मनात घोळत राहिलं.  ७  वी ची स्कॉलरशिप ची परीक्षा दिली व स्कॉलरशिप मिळाली कि कॅमेरा घ्यायचा असं ठरवलं.  स्कॉलरशिप मिळालीही पण ती दर महिन्याला मिळायची व कॅमेरा घेण्याइतकी तर नक्कीच नव्हती. पैसे साठवून कॅमेरा घेवू असं मनाशी ठरवून एका डब्यात पैसे साठवायला सुरुवात केली. ८ वी नंतर अभ्यास वाढला व हे मी विसरूनही गेलो.  खूप नंतर मी एक छोटा कॅमेरा व नंतर फिल्मचा SLR घेतला. आता डिजिटल SLR हि घेतला. हा इन्स्टंट कॅमेरा पाहून जुन्या आठवणी उचंबळून आल्या व तेंव्हाचे दिवस आठवले इतकंच!

Tuesday, March 07, 2017

Perfection in art?

Does art need to be perfect?  Isn't the fact that it is "art" itself means there is free-form, creativity and no goal such as perfectionism?

If a child draws or paints or builds something, probably by imitating another great art, isn't the process of doing it itself rewarding?  Why does the end result have to be 'perfect'?

Perhaps when a budding artist is taught to hone her skills, it is the perfection of the skill, not the end result itself that her teachers are concerned about.  Probably, the teacher does not want lack of skill to be a hindrance in art education. I think aiming for perfection in that area is more of skill development.

Monday, March 06, 2017

It takes courage to build bridges

Srinivas Kuchibhotla, an Indian immigrant engineer, was shot by a white American in Olathe, Kansas.  Apparently, it was a hate crime, as the gunman asked him and his friend whether they were in the US legally. Perhaps he killed him out of his anger and frustration that immigrant community is taking away high-tech jobs. Perhaps he thought they were Muslims and/or from middle east. Perhaps it was fueled by recent executive orders by the POTUS.  Media is quick to establish such links and the Internet is filled with many such stories that only beget more hatred, fear and divisions among communities.

I didn't know Srinivas.  Not even through any of my immediate contacts.  My only possible connection with him would be that we both are from India, engineers and working in USA.  I could have brushed away this event as one of the many sad incidents I hear/read on the news everyday. But for some reason (most likely because I belong to the same race or country), I really felt sorry for him and his family and many thoughts rushed through my mind.

The gunman didn't just kill Srinivas.  He shattered many dreams - his, his parents', his wife's and friends and sent a ripple of fear in the immigrant community.  I only wish the gunman had talked and listened to him more.  Perhaps if they had a beer together and got to known each other, the gunman would have realized that Srinivas not a threat to the community or even his job. He was just like any other immigrant - trying to find better means for himself and his family.  Only if they had a dialog, they would have realized they had more in common than what separated them. One irreversible decision of killing him and so many lives and communities are impacted.


It is easy to build walls and surround yourself with familiar faces, faith, interests. But it takes courage to build bridges and talk to people you don't know. It takes certain faith to believe that other person is also a decent human being. But I believe it is more rewarding than to simply build walls and live in a shell. That's the true way to celebrate diversity, not simply by writing slogans on the wall.

Side note:
I have been in USA for almost two decades and the USA I know is not like this.  I have traveled even the interior parts of Texas where they had hard time understanding my Indian accent, but I found people very warm and friendly.  No one looked at me with suspicion or fear.  No one asked me whether I was in US legally.  In fact, I remember receiving admiration from some strangers for coming so far away from my country and family to study further.

Wednesday, March 01, 2017

Be grateful for what you have...

नुकताच एक हिंदी शेर वाचण्यात आला :
मिलता तो बहुत कुछ है इस जिंदगी में
बस हम गिनती उसी कि करते है 
जो हासिल न हो सका
आपला मनुष्यस्वभावच असा आहे, खरं ना?  जे आहे त्याबद्दल समाधानी फार क्वचित असतं पण जे नाही त्याची मात्र सतत टोचणी असते मनाला.  सारखं आपलं "यू होता तो कैसा होता" ची ट्यून सुरु असते.  कधीकधी त्याचं पर्यवसान चिडचिड, कुरबुरीत किंवा थोड्याश्या "cynical attitude" मध्ये पण होतं.  हा मानवी स्वभावाचा धर्मच आहे हे एकदा समजलं कि आपण त्याच्या खेळाला हार जात नाही. मग आपली समाधानी वृत्तीकडे वाटचाल सुरु होते.

वरच्या हिंदी शेर वाचल्यानंतर मला सुचलेलं स्वैर भाषांतर:
मनाची पहा काय आहे गंमत
जे आहे ते नाही पसंत
जे नाही त्याची खंत
काळ सरारा सरके
जगाया नाही उसंत
कधी गेल्याची व्यथा
वृथा येणाऱ्याची चिंता
दोलायमान स्थिती
कसे येईल 'आज' जगता?

Be grateful for every moment you have.  You never know which one is your last!

Monday, February 27, 2017

Life -- a learning experience

आयुष्य कठीण अजिबात नसतं . .

कधी नळाला पाणी नसतं... कधी पाणी असून घोटभर देणारं कुणी नसतं...

कधी पगार झालेला नसतो . . कधी झालेला पगार उरलेला नसतो . .

कधी मिळवलेला पगार कोणावर खर्च करायचा ? प्रश्न सुटलेला नसतो . .

कधी जागा नसते . . कधी जागा असून स्पेस नसते . . कधी जागा आणि स्पेस दोन्ही असली तरी त्यात नात्याची उब नसते . .

कधी डब्यात आवडती भाजी नसते . . कधी भाजी आवडली तर पोळीच करपलेली असते . . दोन्हीही मनासारख्या असल्या तरी शेजारच्या डब्यातून येणाऱ्या खमंग वासात आपली इच्छा अडकलेली असते . .

कधी कोणी सोबत असून एकटेपणा असतो . . कधी कोणी सोबत नसतानाही उगाच भरल्या -भारावल्या सारखे वाटते . .

कधी काही शब्द कानावर पडतात . . कधी नको ते शब्द कानावर आदळतात . .

कधी हव्या असलेल्या माणसांकडून नको ते आणि नको असलेल्या माणसांकडून अनपेक्षित अनुभव येतात . .

कधी आपण कसे वागायचे समजत नाही . . कधी समोरचा असा का वागतोय याचे उत्तर मिळत नाही . .

कधी दोष कोणाला द्यायचा समजत नाही . . कधी आभार कोणाचे मानायचे उमजत नाही . .

कधी डोकं टेकायला जागा सापडत नाही . . कधी जागा सापडलीच तर नमस्कार करायची इच्छा होत नाही . .

कधी कोठे रिजिड आणि कोठे फ्लेक्सिबल वागायचे हेच क्लिक होत नाही . .

कधी समोरचा /ची आपल्याला अकारण हक्काचा /ची वाटू लागते . . कधी समोरच्याने आपल्यावर दाखवलेला हक्क आपल्याला नकोसा वाटू लागतो . .

कधी पैसा असला कि नात्यांच्या मोह होतो आणि नाती असली की त्यांच्या गरजा -मौज पूर्ण करता येत नाहीत म्हणून जीव हिरमुसतो

. . . यात अजून ४-५ गोष्टी वाढवल्या तर मला सांगा याहून वेगळे आपण काय जगतो ??

ताण घेतला तर तणाव . .
आजचे भागले म्हणून आनंद आणि
उद्याच काय म्हणून चिंता
आयुष्य कठीण करते .

आपण नदी सारखं जगावं . . सतत वहात राहाव्.......

Thursday, February 02, 2017

Reflection for today

Today I came across this from Gondavalekar Maharaj Pravachane.

 जिथपर्यंत आपल्याला स्वतःचे खरे दर्शन होऊ शकत नाही, तिथपर्यंत दुसऱ्यांचे अवगुणच आपल्याला दिसतात. आपल्याला दुसऱ्यांचे जे काही अवगुण दिसतात, त्यांचे बीज आपल्यातच आहे, हे माणसाने ठाम ओळखले पाहिजे. तेव्हा, दुसऱ्याचे अवगुण पाहण्याची वृत्ती आपण प्रथम टाकून दिली पाहिजे. दुसऱ्याचे अवगुण पाहणे हा साधा नेहमीचा व्यवहार आहे, तो परमार्थ नव्हे. खरा परमार्थी जो असतो तो सतत आत्मपरीक्षण करीत असतो. त्याला दुसऱ्याचे अवगुण दिसतच नाहीत; त्याला आपल्याच अवगुणांचे इतके दर्शन होते की, त्या मानाने इतर सर्वजण त्याला परमेश्वररूपच भासतात; आणि हाच खरा परमार्थ.

This reminded me of another marathi saying: "दुसऱ्याच्या डोळ्यातले कुसळ दिसते पण स्वतःच्या डोळ्यातले मुसळ दिसत नाही " - meaning we can see even the smallest fault of others, but we are blind to our own large fallacies.  This is so true!  The person who is interested in spirituality has to look deep within and turn inward.  The more we turn inward, do self-examine, we understand our own faults. Then we automatically stop finding faults in others and blaming others.  I guess this is what Tukaram Maharaj says

माझे मज कळों येती अवगुण
काय करू मन अनावर
आता आड उभा राहे नारायणा
दया सिंधुपणा साच करी
वाचा वदे परी करणे कठीण
इंद्रिय आधीन जालो देवा
तुका म्हणे तुझा जैसा तैसा दास
न धरी उदास माय बापा

 Similarly, J. Krishnmurti says "every relationship is a mirror". So what we see in every relationship is simply reflection of ourselves -- whatever good or bad we see in other is simply our own trait.  We understand this as we look deep inside and start examining each relationship (not only human, but also relationship with work, money, nature, animals, etc.)  I think this is what a spiritual journey is all about.  To reflect on your own thoughts, actions, inaction etc. without any attachment to it.